İstanbul’un trafiği için her dönem yeni bir proje açıklanır. Köprü, tünel, metro hattı, akıllı kavşak. Bunların bir kısmı işe yarar, bir kısmı yaramaz. Ama hiçbiri sorunu çözmez. Çünkü sorun yolda değil, insanların şehirde nasıl konumlandığındadır.
Eskilerin basit bir ilkesi vardır; “İş, okul eve yakın olmalı“. Bu bir nostalji değil, şehir planlamasının temelidir. İstanbul’da milyonlarca insan her gün saatlerini yolda geçiriyorsa bunun sebebi araç fazlalığı değil; yaşanan yer ile çalışılan yer arasındaki devasa mesafedir. Anadolu’dan Avrupa’ya, Avrupa’dan Anadolu’ya akan o köprü trafiğinin büyük kısmı bu mesafenin ürünüdür. O zaman çözüm de burada başlamalıdır.
İşverenlerin ödediği vergiler üzerinden bir teşvik ve yaptırım sistemi kurulabilir. Çalışanlarının büyük çoğunluğu iş yerinin bulunduğu ilçe veya yakın çevrede ikamet eden işverenlere vergi indirimi sağlanır. Çalışanları uzak ilçelerden ya da karşı yakadan gelenler ağırlıklı olan işletmelere ise ek vergi uygulanır. Sistem zamanla işverenleri, işe alırken coğrafi yakınlığı da hesaba katmaya yöneltir.
Sonuç kendiliğinden oluşur. İnsanlar işlerine yakın semtlerde yaşamayı tercih eder ya da işlerini yaşadıkları yere göre seçer. Yakadan yakaya geçişler azalır. Şehir içi hareketlilik devasa akışlardan çıkıp lokal döngülere dönüşür. Kısa mesafede yürüyüş, bisiklet ve toplu taşıma doğal olarak öne çıkar. Trafik azaldığı için değil, ihtiyaç kalmadığı için azalır.
Sabah trafiğine bakın. Araçların çoğunda tek bir kişi var. O kişi her gün saatlerini yolda harcıyor. Bu bir tercih değil, zorunluluk. Aynı kişi kendi ilçesinde çalışıyor olsaydı ne o yolu kat ederdi ne de o trafik oluşurdu. Yani biz aslında arabaları değil, yanlış kurulan bir düzeni taşıyoruz. Elbette itirazlar olacaktır. İş seçme özgürlüğü, bazı sektörlerin belli bölgelerde yoğunlaşması, konut fiyatlarının artması, bunların hepsi gerçek. Ama bunlar çözülemez değil, yönetilebilir sorunlar. Asıl mesele, yanlış soruya doğru cevap aramaktan vazgeçmek.
İstanbul’un trafiği daha fazla yol yaparak çözülmez. Çünkü her yeni yol, daha fazla mesafeyi normalleştirir. Asıl çözüm, insanların o mesafeyi kat etmek zorunda kalmamasıdır. Yolu büyüterek değil, hayatı küçülterek çözersin.
BERK ŞİMŞEK
04.05.2026