Son zamanlarda yapay zekâ üzerine yapılan tartışmaları izlediğimde şunu fark ediyorum: Aslında konuşulan şey yapay zekâ değil, insanların zihnindeki eski kalıplar. Özellikle belirli bir yaşın üzerindeki insanlar için yapay zekâ hâlâ filmlerden ibaret; robotlar, dünyayı ele geçirme senaryoları, insanlıkla savaş… Oysa gerçek çok daha farklı bir yerde duruyor. Yapay zekâ dediğimiz şey sadece robotlardan ibaret değil, aksine hayatın tam ortasında ve uzun zamandır bizimle birlikte. Bana üniversitede anlatılan basit bir örnek vardı: Google’a “Jaguar” yazdığınızda sistem sizin hayvan mı yoksa araba mı aradığınızı anlayabiliyordu. Üstelik bunu siz daha yazarken, arama geçmişinizi bildiğinden dolayı bunu tahmin edebiliyordu. Bu, yıllar önceki yapay zekâydı. Bugün geldiğimiz noktada ise telefonumuzla konuşuyoruz, o bizi anlıyor, yönlendiriyor, hatta bazen bizden önce ne istediğimizi tahmin ediyor. Yani mesele gelecekte olacak bir şey değil; mesele zaten olmuş ve biz hâlâ ne olduğunu tam kavrayamamışız.
Ama asıl mesele burada da bitmiyor. Yapay zekânın geldiği nokta artık sadece hayatı kolaylaştırmak değil, insanın “doğal yetenekleri” denilen alanlarına doğrudan müdahale etmek. YouTube’da son dönemde ortaya çıkan Anadolu Rock cover’larını düşünün. Baştan sona yapay zekâ tarafından oluşturulmuş şarkılar. Sözleri yazan yapay zekâ, besteyi yapan yapay zekâ, sesi veren yapay zekâ ve vokalist yapay zekâ. Durum öyle bir noktaya gelmiş ki, dinlerken bunun gerçek bir sanatçı mı yoksa bir robot mu olduğunu anlamakta zorlanıyorsunuz. Üstelik insanlar bu şarkıları dinliyor, seviyor, benzerlerini arıyor ve farkında olmadan yapay zekânın ürettiği içerikleri zirveye taşıyor. Geçtiğimiz dönemde en çok dinlenen şarkılardan birinin yapay zekâ tarafından yapılmış olması ve insanların bunu bilmeden dinlemesi, aslında geldiğimiz noktayı net bir şekilde gösteriyor.
Burada önemli bir ayrım yapmak lazım. Geçmişte “Havhavhav” gibi şarkılar da liste başı olmuştu ama bu, meraktan ve konuşulmasından kaynaklanıyordu. İnsanlar “bu neymiş?” diye açıp dinliyordu. Oysa şimdi durum farklı. Yapay zekânın yaptığı şarkılar gerçekten beğeniliyor. İnsanlar sadece dinlemekle kalmıyor, benzerlerini arıyor, o tarzın peşine düşüyor. Bu da bize şunu gösteriyor: Yapay zekâ artık sadece taklit etmiyor, duygu da üretiyor. Ve bu çok kritik bir kırılma noktası. Çünkü ben yapay zekâya bu işin nereye varacağını sorduğumda bana: “Yapay zekâ kusursuz derecede kusurlu olmayı öğrenecek. Yani nerede nefes alacağını, nerede sesinin çatallanacağını, nerede duygusal bir kırılma yaratacağını bilecek. İşte o zaman gerçek sanat ile yapay üretim arasındaki çizgi tamamen ortadan kalkacak.” dedi.
Peki o zaman ne olacak? İşte asıl konuşmamız gereken yer burası. Bugün hâlâ “yapay zekâ meslekleri elimizden alır mı?” diye tartışıyoruz ama mesele bundan çok daha büyük. Eğer müzik yapay zekâya kalıyorsa, yazı yazmak yapay zekâya kalıyorsa, görsel üretim yapay zekâya kalıyorsa, insan ne yapacak? Zaten bugün bile insanlar bir doktora gitmek yerine sorusunu yapay zekâya soruyor. Grafik tasarımcıların saatlerce uğraşacağı işleri saniyeler içinde yapan yapay sistemler var. Bu noktadan sonra insanın yetenekli olmasının bir anlamı kalacak mı? Daha da önemlisi, bu yetenekler kullanılmadıkça körelmeyecek mi? Zaten insan ortalama zekasının her geçen sene daha da düştüğü bir dönemi yaşıyorken, şimdi de körelen yetenekleri mi konuşacağız? Bugün tüm sosyal medya ve imkanlara rağmen bile birçok insan yeteneğini fark edemeden yaşlanıyorken, gelecekte “yetenek” nedir sorusunun cevabını bilebilecek miyiz?
İşte benim asıl sorguladığım mesele bu. İnsan, üretmediği bir dünyada neye dönüşür? Bugün bile birçok insan kendi potansiyelinin farkında değilken, gelecekte tamamen yapay zekâya bağımlı bir nesil yetişirse ne olacak? Kendi yeteneklerini hiç keşfetmemiş, sadece tüketen bireyler. O zaman yapay zekânın dünyayı ele geçirmesine gerek bile kalmaz. Çünkü zaten düşünmeyen, üretmeyen ve sorgulamayan bir insanlık, kendi iradesini gönüllü olarak teslim etmiş olur.
Belki de artık yanlış sorular soruyoruz. “Robotlar dünyayı ele geçirecek mi?” sorusu yerine, “İnsan kendi yerini kendi mi terk ediyor?” sorusunu sormamız gerekiyor. Çünkü mesele makinelerin güçlenmesi değil; insanın yavaş yavaş kendi anlamını kaybetmesi. Ve eğer bu süreci doğru okumazsak, gelecekte tartışacak bir “insanlık” bile kalmayabilir.
BERK ŞİMŞEK
12.04.2026